Futzalımızın legionerləri LAYİHƏ

Futbolxeber.az saytı AFFA yanında Media Komitəsinin layihə müsabiqəsinin qaliblərindən olan “Azərbaycan futzalı: dünən və bu gün - dünya çempionatı ərəfəsində” istiqaməti üzrə silsilə yazıları davam etdirir. Növbəti yazıda legionerlərə toxunacağıq. Hansı ki, son illərdə gəlmələrə daha çox güvənilir. İnsafən, qazanılan az-çox uğurlar da onların hesabına əldə olunub. 

ELMAN ƏLƏKBƏROVUN DƏBİ

Ölkəmizdə top qovmuş gəlmələrin təmsil olunduğu ölkələrin coğrafiyası elə də geniş deyil. Əsasən 4 ölkədən - Braziliya, Rusiya, Ukrayna və Gürcüstan “bazar”ına üz tutmuşuq. Bir neçə il əvvəl “Araz” cənubi amerikalılarla çempionluqları sıralayırdısa, iki mövsüm əvvəl “Fənər” Ukrayna yığmasının üzvləriylə çempionatda ciddi rəqabətə nail oldu. Düzdü, yenə birinciliyi “sambaçı”lardan qurulmuş, çempion olduğu mövsümün sonunda fəaliyyətini dayandıran “Xəzər adaları” qazandı. Ancaq son 10-12 ildə ilk dəfə məhz 2014/15 mövsümündə futzal premyer-liqasında ciddi rəqabətə şahidlik etdik. 2004/05 mövsümündən bu yana “Araz” ilk dəfə çempion ola bilmədi. Bu, son illərin mənzərəsidi. Bir qədər də keçmişi araşdıraq...

Ötən yazılardan birində Zaur Axundovun Futzal Federasiyasının başına keçdikdən sonra millimizə legioner axınının başladığını vurğulamışdıq. Heç şübhəsiz, kütləvi milliləşdirilmə, həmçinin, yığmanın 2007-ci ildən (Axundov 2008-də prezident seçilib, ancaq buna qədər o, yığmanın rəisi vəzifəsini icra edib və Andrey Yudini də əsas komandanın “sükanı arxası”na o gətirib) bu yana davamlı olaraq, əcnəbi mütəxəssislərə tapşırılması siyasəti məhz onun adı ilə bağlıdı. Ancaq əcnəbilər ölkəmizə daha əvvəl ayaq açıb. İlk “qaranquş” kim olub, yığmanın ilk milliləşdirilən oyunçusu kim olub, bu barədə danışacağıq. Bəribaşdan qeyd edək ki, bu ənənənin əsasını təcrübəli mütəxəssis, “Turan AİR”lə uğurlara imza atmış, 2003-2004-cü illərdə millini çalışdırmış Elman Ələkbərov qoyub. 90-cı illərin sonu, 2000-ci illərin əvvəllərində “at oynadan”, üç dəfə (2000/01, 2001/02, 2003/04) ölkə çempionu olan və bir dəfə kuboka (2004) yiyələnən “Turan AİR”in uğurlarında gəlmələrin rolu danılmazdı. Xüsusilə 9-cu çempionatda komandanı “qızıl”a legionerlər daşımışdı. Bir faktı vurğulamaq kifayət edər: 2001/02 mövsümündə çempionatda rəqiblərini 64 dəfə məyus edən “Turan AİR”in 3 legioneri bombardirlər siyahısında yer almışdı.

“TURAN AİR” NİYƏ KÜTLƏVİ LEGİONERLƏŞMƏYƏ ƏL ATDI?

1998/99 mövsümündə 5 komandalı çempionatda sonuncu olmasına rəğmən, növbəti il 11 iştirakçının mübarizəsində 2-ci yeri tutan “Turan AİR” heç cür “Azərneftyanacaq”ın kölgəsindən qurtula bilmirdi. Hər iki birinciliyi “neftçilər” qazanmışdı. Bu da təsadüfi deyildi: rəqibin heyətində Ağatahir Əzimov, Mahir Eyniyev, laysman kimi tanıdığımız İlham Əliyev kimi sərrast qol silahları vardı. Xüsusilə gərgin mübarizəyə səhnə olan 1999/2000 mövsümündə “vuran ayağ”ın nə demək olduğunu Elman Ələkbərov özü üçün bir daha yəqinləşdirdi. Belə ki, sonda həm “Azərneftyanacaq”, həm də “Turan AİR” 51 xal topladı ki, qalib ən çox qol vuran komanda elan olundu. Birincilərin hesabındakı 193 topdan 126-sı az əvvəl adını çəkdiyimiz “üçlüy”ün ayağına yazılmışdı. Ələkbərov növbəti mövsümdə onlardan birinin - Ağatahirin saqqızını “oğurlayıb” “Turan AİR”ə gətirə bildi. Maraqlıdı ki, 2000/01-də də bu iki komanda şərikli lider oldu. Bu dəfə Ələkbərovun komandası top fərqində üstünlüyü ələ ala bildi. Əzimov həmin mövsümdə 33 dəfə fərqlənsə də, “Azərneftyanacağ”ın “susmaq bilməyən silah”ı Mahir Eyniyevi 59 qolla çempionatın bombardiri olmuşdu.

Bu çempionluğun ardından Elman Ələkbərov komandada köklü dəyişikliyə əl ataraq, legioner gətirməyə qərar verdi. “Qalib heyəti dəyişməzlər” deyimini nəzərə alsaq, komandadakı ciddi dəyişiklik məntiqsiz görünə bilər. Ancaq məhz 2001-ci ildən klublarımızın UEFA kubokunda iştirakına icazə verildi ki, bu missiyanı Elman Ələkbərovun “Turan AİR”i yerinə yetirdi. Təcrübəli mütəxəssis də məhz qitə kuboku üçün komandaya legionerlərin cəlb olunmasını məqsədəuyğun saydı. Təmsilçimiz İtaliyanın paytaxtı Romaya yenilənmiş heyətlə yollandı. Beləliklə, çempionatımıza əcnəbilərin “ayağı açıldı”. 2001-ci ildə “Turan AİR” birdən-birə 7 legioner dəvət etdi ki, gələnlər Rusiyadan idi: Maksim Bodrenko, Sergey Toçilin, Konstantin Duşkeviç, Marat Abyanov, Konstantin Qusev, Roman Sultanov və Andrey Yudin. Bir sözlə, bu 7 futzalçı Azərbaycanda top qovan ilk əcnəbilər olub.

Bir haşiyəyə çıxaq. 1996-1998-ci illərdə Azərbaycan çempionatında top qovmuş Oleq Zemtsov ad-soyadı oxucuları çaşdırmamalıdı. Zemtsov Bakı rusu (Vitali Borisov, Maksim Medvedov nümunəsi) olub və hətta AÇ-99-un seçmə oyunlarında yığmamızın şərəfini də qoruyub. İstedadlı futzalçı sonradan, hərbi xidmətdə olduğu vaxt karyerasını böyük futbolda davam etdirməyə qərar verib, ancaq HHQ-də ciddi zədələ alıb və nəinki futbol, futzalla da vidalaşıb.

“Turan AİR”in ardından AMMK ilə “Viləş” də ölkə xaricindən - yaxın Gürcüstandan legioner gətirib. Ölkəmizi UEFA kubokunda təmsil etmiş AMMK Aleksandr Dzabiradzeni, Masallı təmsilçisi Kaxaber Dzebiaşvilini sıralarına qatıb. Rəqiblərinin onun yoluyla getdiyini görən, eləcə də ruslarla UEFA kubokunda ilkin seçmə mərhələdə mübarizəni dayandırdığı üçün daha güclü “bazar” axtaran “Turan AİR” 2002-də cənubi Amerikadan, konkret, Braziliyadan Başo, Dado, Robo və Pneunu gətirib.

MİLLİMİZİN İLK ƏCNƏBİSİ KİM OLUB?

Futzal yığmamız Azərbaycan pasportu verdiyi əcnəbilərindən ilk dəfə AÇ-2003-də yararlanıb. Buna qədər 2 DÇ və 3 AÇ-də sırf azərbaycanlı futzalçıların xidmətindən istifadə olunub. Seçmə oyunlarına Portuqaliyanın ev sahibliyi etdiyi AÇ-2003-də komandaya Fazil Qarayev başçılıq etsə də, yığmada da “Elman Ələkbərov izi” hiss olunub. Belə ki, 2002-ci ilin payızında “Turan AİR”ə UEFA kubokunda kömək edən 6 legionerdən (Konstantin Qusev, Dado, Başo, Pneu, Sergey Bayenko, Robo) 3-nə milli pasport verilib. Söhbət Qusev, Pneu və Dadodan gedir. Araşdırmamız sayəsində “üçlük”dən ilk olaraq, Dadonun milliləşdirildiyini dəqiqləşdirdik. Elə milli formada ilk dəfə meydana ayaq basan da o olub. Oktyabrda yığmanı Portuqaliyada seçmə oyunlar gözləyirdi ki, qrupdakı rəqiblər meydan sahibləri ilə yanaşı, Belarus və Gürcüstan olub. Buna qədər İspaniyada 24 günlük təlim-məşq toplanışı baş tutub. Qarayev qrupun favoriti olan Portuqaliyanın üslubunda oynayan rəqiblə sınaq matçlarının keçirilməsini lazım bilib. Beləliklə, komandamız İspaniya ilə 2 yoldaşlıq görüşü keçirib. İlk matçda 3:4 uduzan yığmanın qapısını İlqar Abdulov qoruduğundan, Qusevin debütü bir gün sonrakı görüşə təsadüf edib. Dado və Pneu isə ilk oyunun iştirakçısı olublar, ancaq ilk “5-lik”də Dado yer alıb. Beləliklə, yığmamızda ilk debüt edən futbolçu kimi məhz o tarixə düşüb. Azərbaycan pasportu indi də Elman Ələkbərovun seyfində qalan Dado... 

AÇ VƏ DÇ-LƏRDƏ OYNAMIŞ “MİLLİ ƏCNƏBİLƏR”

Dado

Pneu

Konstantin Qusev

Andrey Tveryankin

Murad Xaybullayev

Andre Kampos

Sici

Biro Jade

Rene Noronya

Junior

Edegleus

Luis Serjao

Tyaqo Rodriges

Sergey Çuykov

Felipe Ribeyro

Auqusto Sezar

Jadder Dantas

Learsio Buranello

Amadeu Fernandes

Rafael Durval

Eduardo Borges

Conatan Luis

Fineo Araujo

Tyaqo Teles

Fabio Poletto

Everton Kardoso

Villams do Nasimento

“Layihə AFFA yanında Media Komitəsi tərəfindən maliyyələşdirilir”